هگمتانه، گروه مدیریت شهری: اصلاح هندسی معابر، تعریض مسیرهای کم‌عرض، ساماندهی تقاطع‌ها، توسعه سامانه‌های هوشمند اتوبوسرانی و نوسازی ناوگان، مجموعه اقداماتی است که مدیریت شهری همدان برای عبور از چالش‌های ترافیکی و حرکت به سمت حمل‌ونقل روان‌تر و شهروندمدارتر دنبال می‌کند.
به گزارش هگمتانه، ترافیک یکی از مسائل پایدار شهرهای بزرگ است؛ مسأله‌ای که حل آن تنها با افزایش ظرفیت معابر امکان‌پذیر نیست و به مجموعه‌ای از اقدامات هم‌زمان در حوزه زیرساخت، مدیریت جریان تردد، حمل‌ونقل عمومی و هوشمندسازی نیاز دارد. در همدان نیز طی سال‌های اخیر، بخشی از برنامه‌های مدیریت شهری بر شناسایی نقاط دارای گره ترافیکی و اجرای طرح‌هایی متمرکز شده که هدف آن، افزایش ظرفیت عبور و مرور و پیشگیری از شکل‌گیری گره‌های جدید است.
رویکرد جدید در مدیریت ترافیک شهری، صرفاً به اقدامات مقطعی مانند خط‌کشی یا نصب تابلو محدود نمی‌شود، بلکه اصلاح هندسی نقاط مسأله‌دار، تعریض معابر، ساماندهی دوربرگردان‌ها و بریدگی‌های ناایمن و بازطراحی تقاطع‌ها را نیز دربرمی‌گیرد؛ اقداماتی که می‌توانند آثار ماندگارتری بر جریان ترافیک شهر داشته باشند.
اصلاح هندسی؛ راهکاری برای گره‌های مزمن
یکی از نمونه‌های اقدامات زیرساختی در این زمینه، اصلاح شرایط ترافیکی میدان امام حسین(ع) است که با اصلاح هندسی، وضعیت عبور و مرور در این محدوده نسبت به گذشته بهبود یافته است. اصلاح دوربرگردان بلوار سردار شهید علی شادمانی نیز در ساماندهی جریان ترافیک میدان امام حسین(ع) و تقاطع بهشت مؤثر بوده است.
این تجربه نشان می‌دهد که گاهی یک مداخله هدفمند در هندسه معبر می‌تواند آثار گسترده‌ای بر شبکه ترافیکی پیرامون خود داشته باشد؛ موضوعی که اهمیت مطالعات دقیق و تصمیم‌گیری مسأله‌محور در مدیریت شهری را دوچندان می‌کند.
بلوار شهیدان حاجی‌بابایی نیز از جمله معابری بود که سال‌ها با ترافیک سنگین، به‌ویژه در ساعات اوج تردد و زمان تعطیلی مدارس و ادارات، مواجه بود. هم‌زمانی تردد خودروها، فعالیت واحدهای صنفی و تجاری و عبور عابران در این محدوده، بر شدت ترافیک می‌افزود.
تعریض این مسیر و افزایش ظرفیت عبور و مرور، یکی از اقداماتی بود که برای رفع این گره مزمن اجرایی شد و به بهبود شرایط ترافیکی این محور انجامید. تجربه چنین پروژه‌هایی نشان می‌دهد سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های ترافیکی، در صورت مبتنی بودن بر مطالعات و شناخت دقیق نقاط بحرانی، می‌تواند اثر آن برای سال‌های طولانی در شبکه شهری باقی بماند.
بازطراحی تقاطع‌ها برای کاهش زمان انتظار
تقاطع‌ها از مهم‌ترین نقاط شکل‌گیری صف‌های ترافیکی در شهر هستند و نحوه طراحی و مدیریت آنها تأثیر مستقیمی بر زمان سفر شهروندان دارد. در همین راستا، اصلاح هندسی تقاطع 13 آبان نیز در دستور کار قرار گرفته است.
تبدیل میدان 13 آبان به چهارراه و نصب چراغ، در مقاطعی باعث افزایش زمان انتظار خودروها و شکل‌گیری صف‌های طولانی شده بود. اصلاح هندسی این محدوده با هدف کاهش صف خودروها و روان‌تر شدن جریان عبور و مرور دنبال می‌شود.
در بلوار امام خمینی(ره) نیز ساماندهی بریدگی‌های ناایمن و اصلاح هندسی برخی نقاط در دستور کار قرار گرفته است. هدف از این اقدامات، علاوه بر افزایش ایمنی، ایجاد جریان حرکتی منظم‌تر و جلوگیری از توقف‌ها و تداخل‌های غیرضروری در مسیر است.
مدیریت ترافیک تنها به ساخت و تعریض معبر محدود نیست و ساماندهی کاربری‌ها، مدیریت توقف خودروها و توجه به آثار ترافیکی فعالیت‌های تجاری نیز بخشی از فرآیند مدیریت شهری محسوب می‌شود.
حمل‌ونقل عمومی؛ مکمل اقدامات عمرانی
در کنار اصلاح شبکه معابر، توسعه حمل‌ونقل عمومی یکی از مهم‌ترین راهکارهای کاهش فشار بر خیابان‌های شهر است. هر اندازه استفاده از اتوبوس برای شهروندان آسان‌تر، سریع‌تر و قابل پیش‌بینی‌تر باشد، بخشی از سفرهای خودرویی می‌تواند به ناوگان عمومی منتقل شود.
در همین راستا، شهرداری همدان توسعه سامانه هوشمند اتوبوسرانی را دنبال می‌کند. سامانه «همرو» این امکان را فراهم می‌کند که شهروندان از طریق تلفن همراه، موقعیت اتوبوس را مشاهده کنند و از زمان تقریبی رسیدن آن به ایستگاه مطلع شوند.
این قابلیت از یک سو زمان انتظار مسافران را مدیریت می‌کند و از سوی دیگر، می‌تواند اعتماد شهروندان به حمل‌ونقل عمومی را افزایش دهد. شهروندی که بداند اتوبوس چه زمانی به ایستگاه می‌رسد، امکان برنامه‌ریزی دقیق‌تری برای سفر خود خواهد داشت و کمتر ناچار به استفاده از خودروی شخصی می‌شود.
مرکز کنترل؛ حلقه اتصال فناوری و مدیریت ناوگان
هوشمندسازی زمانی می‌تواند اثر واقعی خود را نشان دهد که اطلاعات به‌دست‌آمده از سامانه‌ها به تصمیم‌گیری لحظه‌ای منجر شود. استقرار نیروهای اتوبوسرانی در مرکز کنترل ترافیک شهری و پایش مستمر ناوگان، می‌تواند چنین ظرفیتی را ایجاد کند.
با رصد لحظه‌ای اتوبوس‌ها، وضعیت خطوط قابل مشاهده خواهد بود و در صورت کاهش تعداد اتوبوس‌ها در یک مسیر، امکان افزایش سریع ناوگان فراهم می‌شود. چنین مدیریتی می‌تواند فاصله حرکت اتوبوس‌ها را منظم‌تر و زمان انتظار شهروندان را کوتاه‌تر کند.
به این ترتیب، فناوری صرفاً ابزاری برای نمایش موقعیت اتوبوس نیست؛ بلکه می‌تواند به ابزار مدیریت هوشمند ناوگان و تصمیم‌گیری سریع در شرایط واقعی شهر تبدیل شود.
پرداخت الکترونیکی و ناوگان به‌روزتر
توسعه پرداخت الکترونیکی کرایه نیز بخش دیگری از مسیر هوشمندسازی حمل‌ونقل عمومی در همدان است. استفاده از روش‌هایی مانند رمزینه(کیوآر کد) و کیف پول دیجیتال در کنار دستگاه‌های کارتخوان، می‌تواند وابستگی سامانه حمل‌ونقل عمومی به پول نقد را کاهش دهد و فرآیند پرداخت را برای مسافران ساده‌تر کند.
هم‌زمان، بازسازی اتوبوس‌های فرسوده نیز در دستور کار قرار گرفته است و پیش‌بینی شده سه دستگاه اتوبوس بازسازی‌شده تا آبان ماه به ناوگان اضافه شود. اختصاص اعتبار برای سامانه جانبازان و برنامه راه‌اندازی ون‌های مناسب‌سازی‌شده برای توانیابان نیز نشان‌دهنده توجه به دسترسی گروه‌های مختلف شهروندی به خدمات حمل‌ونقل است.
مدیریت ترافیک با نگاه شبکه‌ای
واقعیت این است که ترافیک یک نقطه را نمی‌توان جدا از سایر بخش‌های شبکه معابر مدیریت کرد. اصلاح یک تقاطع، تعریض یک محور یا ایجاد یک دوربرگردان زمانی بیشترین اثر را خواهد داشت که با وضعیت معابر پیرامونی و مسیرهای جایگزین هماهنگ باشد.
از این منظر، برنامه‌های مدیریت شهری همدان برای اصلاح گره‌های ترافیکی، توسعه حمل‌ونقل عمومی و هوشمندسازی ناوگان، زمانی می‌تواند به نتیجه مطلوب برسد که در قالب یک برنامه یکپارچه دنبال شود؛ برنامه‌ای که در آن هم‌زمان به زیرساخت، فناوری، ناوگان و رفتار ترافیکی توجه شود.
تجربه اصلاح برخی محورهای پرترافیک شهر نیز نشان داده است که اقدامات زیرساختی هدفمند می‌تواند برای سال‌های طولانی از شکل‌گیری گره‌های ترافیکی جلوگیری کند. بنابراین، حرکت به سمت پروژه‌هایی با اثرگذاری بلندمدت، به جای راهکارهای موقت و روزمره، می‌تواند یکی از مسیرهای مؤثر برای مدیریت آینده ترافیک همدان باشد.
همدان در مسیر شهر روان‌تر و شهروندمدارتر
مجموعه اقدامات انجام‌شده و برنامه‌های پیش‌رو، تصویری از حرکت مدیریت شهری همدان به سمت مدیریت علمی‌تر و هوشمندتر ترافیک ارائه می‌کند؛ مسیری که در یک سوی آن اصلاح هندسی و توسعه زیرساخت‌ها قرار دارد و در سوی دیگر، هوشمندسازی ناوگان، پرداخت الکترونیکی و ارتقای کیفیت حمل‌ونقل عمومی.
تداوم این روند می‌تواند به کاهش زمان سفر، افزایش ایمنی، کاهش توقف‌های غیرضروری و استفاده بیشتر از حمل‌ونقل عمومی منجر شود. در نهایت، هدف از این اقدامات تنها روان شدن چند خیابان یا رفع چند گره ترافیکی نیست؛ بلکه ایجاد شبکه‌ای از معابر و خدمات حمل‌ونقلی است که شهروند بتواند در آن با زمان انتظار کمتر، مسیر مناسب‌تر و اطمینان بیشتری در شهر جابه‌جا شود.
همدان برای مدیریت ترافیک آینده، بیش از هر چیز به تداوم همین نگاه یکپارچه نیاز دارد؛ نگاهی که اصلاح زیرساخت‌ها را در کنار فناوری و توسعه حمل‌ونقل عمومی قرار می‌دهد و مدیریت شهری را از واکنش به مشکلات روزمره، به سمت پیش‌بینی و پیشگیری از چالش‌های ترافیکی آینده هدایت می‌کند.